Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilişkin ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Türküler esas flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece adetsı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Türkülerin koca çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde avamın emtiaı olurlar ve avamın her kesimine hitap fail sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Türküler çoğu su, bir tabiat vakaı ya da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, iz adlarının, ayrıca mevzuların de değişmiş olduğu görüldüğü bâtınin, nerede doğduklarını saptamak zahmetlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bâtınine yer uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise umumiyetle sahne havaları iz aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste atmosfer adı verilmektedir.

Türklerde nöbetlenen konulara için bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına için ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Doğa ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Resim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Alınlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Künde ırlamakleri
Huy ve efsanevi ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve dağklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri