Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 6

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen avam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimleabat bir nazım biçimidir. Yırler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise avam dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Yırnün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir avam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece skorsı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Yırlerin balaban çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde avamın orospuı olurlar ve avamın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Yırler çoğu sefer, bir natür olayı ya da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mekân adlarının, ayrıca mevzuların dahi değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak eforleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü koşukler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine saha uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoğunlukla temsil havaları mekân tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste ortam adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara göre bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına göre koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Huy koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve bayrakaltı koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Muhaliflıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Düzen koşukleri
Doğa ve efsanevi koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve şiddetliklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri