Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. ırlamakler esas kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en açık özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı bakımından bir sınırlama olmaz.

ırlamaklerin mefret çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde cumhurın esrarı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. ırlamakler çoğu el, bir tabiat olayı evet da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta mevzuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü koşukler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine düz uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise genellikle desise havaları arsa kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir esir adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara nazaran bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına nazaran koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
Karşıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Temaşa koşukleri
Tab ve efsanevi koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri