Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, kontak eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Yırler asıl murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Yırnün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece sayısı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin muhteşem çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde folkın malı olurlar ve folkın her kesimine hitap fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Yırler çoğu misil, bir tabiat olayı ya da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, durum adlarının, ayrıca mevzuların bile değiştiği görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak hızleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü türküler olarak dü tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğu kez entrika havaları durum düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı gökyüzü adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara gereğince bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına gereğince türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Huy türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Zıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Külah türküleri
Karakter ve hayvan türküleri
Zeybek ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri